ዳንኤል ካሳሁን (Ph.D.)
አዲሱ የ2019 ዓ.ም. ከባተ ወዲህ፣ በኢትዮጵያ እና በኤርትራ መካከል ያለው ውጥረት ባለፈው ሩብ ክፍለ ዘመን ታይቶ በማይታወቅ ደረጃ ተካሯል። ሁለቱ ሀገራት ከዛሬ ነገ ዳግም ወደማያባራ የጥፋት ጦርነት አውድማ ይዘፈቃሉ የሚለው ስጋትም በበርካታ ወገኖች እየተስተጋባ ይገኛል።
የኢትዮጵያ መንግሥት ይፋዊ አቋም የባህር በር ፍላጎቱን በሰላምና በውይይት እንደሚያከብር ሲገለጽ ቢቆይም፣ ኤርትራ ከኢትዮጵያ የተገነጠለችበትን ሕጋዊነት ግን ጥያቄ ውስጥ ከመክተት አልተቆጠበም። ሆኖም ጥቂት የማይባሉ ባለሥልጣናትና የፖለቲካ አቀንቃኞችም ኤርትራን በኃይል ለማስመለስ «ግፋ በለው» ሲሉ ይደመጣሉ።
ኤርትራን ወይም የባህር በርን በኃይል ለማስመለስ የሚቀነቀው እሳቤ መሠረታዊ የሆነ የጂኦፖለቲካዊ ፅንሰ-ሐሳብ ስህተት አለበት። በተለይም ከቅርብ ጊዜ ወዲህ መንግሥት ከ120 ሚሊዮን በላይ ሕዝብ ያላትን ኢትዮጵያ «በጂኦግራፊያዊ ወህኒ ቤት የታሰረች» አድርጎ በተደጋጋሚ ማስተጋባቱ ቀጣይ እርምጃዎችን አመላካች ነው። ይህ አገላለፅ በጂኦፖለቲካ ትንታኔ ከተካነው እንግሊዛዊው ጋዜጠኛ እና ደራሲ ቲም ማርሻል እሳቤ የተወረሰ ለመሆኑ አያጠራጥርም። ቲም «የጂኦግራፊ እስረኞች» (Prisoners of Geography) በተሰኘው ታዋቂ መጽሐፉ ጂኦግራፊ አንዳንድ አገራትን ዕድገትና የህልውና አቅጣጫ እንዴት እንደሚወስን ይተነትናል። ሆኖም የቲም መላምት አካባቢያዊና ተፈጥሯዊ ሁኔታዎችን እንደማይቀየር የታሪክ እጣ ፈንታ አድርጎ የሚያቀርብ «የጂኦግራፊ ወሳኝነት» (geographical determinism) አስተሳሰብ ነው በሚል በብዙዎች ዘንድ ይተቻል።
«የጂኦግራፊ እስረኝነት» የመከራከሪያ ነጥብ ቀልብ የሚስብና የሚያማልል ቢሆንም፣ በኢትዮጵያ ነባራዊ ሁኔታ አንፃር ሲቃኝ ግን ፅንሰ-ሐሳቡ በተሳሳተ መንገድ ጥቅም ላይ እንደዋለ መሞገት ይቻላል። ኢትዮጵያ ከባህር በር የመነጠሏና ከኤርትራ ጋር የተለያየችበት እውነታ የታሪክ፣ የሕግ እና የፖለቲካ ውሳኔዎች ውጤት እንጂ የተፈጥሮ እጣ ፈንታ አይደለም። ይህ የቃላት ጨዋታ ሳይሆን የመፍትሔውን መንገድ የሚያበራ መሠረታዊ ልዩነት ነው! አንዲት ሀገር በእርግጥም በጂኦግራፊያዊ ግንብ የታሰረች ከሆነ፣ ያንን ተፈጥሯዊ ወህኒ ቤት መስበር የሚቻለው በኃይል ወይም በተአምራዊ የኢንጂነሪንግ ጥበብ ብቻ መስሎ ይታያል። ገደቡ ግን በሰው ልጅ ፖለቲካዊ ውሳኔዎች የፈለቀ ከሆነ፣ የዚያ ቁልፍ ባለቤት ሁሌም ቢሆን ዲፕሎማሲ፣ ዓለም አቀፍ ሕግ እና ቀጣናዊ የንግድ ትስስር ብቻ ይሆናል [cite: 1]።
«የጂኦግራፊ እስረኛ» ሲባል…
የቲም ማርሻል ፅንሰ-ሐሳብ የሚጣጣመው ሊቀየሩ በማይችሉ አካላዊ ተፈጥሮዎች ላይ ነው፦ ሊደለደል የማይችል ገጸ-ምድር፣ በጅ የማይል የአየር ንብረት፣ እንዲሁም ሊያጥሩ የማይችሉ የቦታ ርቀቶች። ለዚህም ሩሲያ ከሁሉ በላይ ጉልህ ማሳያ ናት።
የሩሲያ ምዕራባዊ ድንበር ከጀርመን አንስቶ ሞስኮ እስኪደርስ፣ ወራሪ ኃይልን የሚያግድ ምንም ዓይነት ገዳቢ የተራራ ሰንሰለት የሌለው በሰፊው የሰሜን አውሮፓ ሜዳማ ስፍራ ላይ ያረፈ ነው። ናፖሊዮን በ1812፣ ሂትለር ደግሞ በ1941 ይህንኑ ሜዳ በቀላሉ ዘልቀውታል። ይህ የተፈጥሮ ተጋላጭነት ሩሲያ ለዘመናት የመከላከያ ቀጠናዎቿን ወደ ምዕራብ እንድታስፋፋ አስገድዷታል። በው ውሃ በኩል ደግሞ ሩሲያ ተቃራኒ የሆነ የጂኦግራፊ እርግማን አለባት፦ በሺዎች የሚቆጠሩ ኪሎ ሜትሮች የባህር ዳርቻ ቢኖራትም፣ አብዛኛው ክፍል በበረዶ የተሸፈነ ወይም ከዓለም አቀፍ የንግድ መስመሮች የራቀ ነው። ሙርማንስክ በረዶ አልባ ሆኖ ቢቆይም በግሪንላንድ፣ አይስላንድ እና እንግሊዝ መካከል ባለው ጠባብ የባህር ወሽመጥ የታጠረ ነው። የጥቁር ባህር የጦር መርከቦቿ በቱርክ ቁጥጥር ስር ባለው የቦስፎረስ ወሽመጥ ማለፍ አለባቸው፤ የባልቲክ መውጫዎቿ በዴንማርክ የባህር ወሽመጦች የተጨናነቁ ሲሆኑ፣ በጃፓን ደሴቶች ተከቦ የሚገኘው ቭላዲቮስቶክ ደግሞ በክረምት ወቅት በግግር በረዶ ይሸፈናል። ታላቋ ካትሪን በ18ኛው ክፍለ ዘመን ወደ ጥቁር ባህር ያደረገችው መስፋፋት ይህንን ችግር ለመፍታት ነበር፤ ፈተናው ግን ዛሬም ድረስ አልተቀየረም።
በዘመናችን ሩሲያ ክሬሚያን መውረሯ—እንዲሁም በጥቁር ባህር ዙሪያ የምታደርገው ሰፊ የደኅንነት እንቅስቃሴ—ከጂኦግራፊያዊ እስረኝነት ለመውጣትና ወደ ሞቃታማ የባህር ወደቦች ዘላቂ መግቢያ ለማግኘት ለሦስት ክፍለ ዘመናት ስታካሂድ የቆየችው የስትራቴጂያዊ ጥረት ቀጣይነት ተደርጎ ሊወሰድ ይችላል።
ሌላው ጉልህ ማሳያ ከሰሃራ በታች ባሉ የአፍሪካ ሀገራት የሚፈሱ ወንዞች ጠባይ ነው። እንደ ኮንጎ እና ዛምቤዚ ያሉ ታላላቅ ወንዞች ግዙፍ የውሃ መጠን ቢኖራቸውም፣ በፏፏቴዎች፣ በቋጥኞችና በቁልቁለታማ ምድር ስለሚፈሱ ከመሀል ሀገር እስከ ውቅያኖስ የሚዘልቅ የባህር ጉዞን ሙሉ በሙሉ ያስተጓጉላሉ። በአንጻሩ የአውሮፓ ወንዞች ሜዳማ እና ለመጓጓዣ አመቺ በመሆናቸው፣ ምርትና ሸቀጦችን በቀጥታ ወደ ውቅያኖስ ወደቦች በርካሽ የማጓጓዝ ተፈጥሯዊ ፀጋ አላቸው። ምንም ዓይነት የፓርላማ ውሳኔ ወይም የዲፕሎማቶች ስምምነት ፏፏቴን ቁልቁል መፍሰስ ትቶ አቀበት እንዲወጣ ማድረግ፣ ወይም በሚሊዮን ዓመታት የተገነባን ተራራና ገደል በአንድ ጀምበር ሜዳማ እንዲሆን ማሳመን አይችልም።
ከላይ በተጠቀሱት አገራት የታየው እውነታ የአንድን ሀገር የጂኦግራፊ እስረኝነት ለመበየን የሚያስችል መስፈሪያ ይሰጠናል። እውነተኛ የጂኦግራፊ እስረኛ የሆነች ሀገር፦ የፈለገ የፖለቲካ ሥርዓቷ ቢቀያየር፣ ርዕዮተ-ዓለሟ ቢለወጥ ወይም አዳዲስ የሰላም ስምምነቶች ቢፈረሙ እንኳ፣ የተፈጥሮ እስር ቤቷ በር መቼም ቢሆን ሊከፈትላት አይችልም።
የኢትዮጵያ “ጂኦግራፊያዊ እስረኝነት” ሲፈተሽ
ኢትዮጵያ የእውነተኛ የጂኦግራፊ እስረኝነትን መስፈርት የምታሟላ አትመስልም። እርግጥ ነው የመሬት አቀማመጧ መልካም ጠቀሜታ እንዳለው ሁሉ ውስብስብና ፈታኝ የሆነባቸው ስፍራዎችም አሉ፦ ሀገሪቱ በተራራማ አምባዎች፣ በጥልቅ ገደሎችና በታላቁ የምሥራቅ አፍሪካ ስንጥቅ ሸለቆ የተከፈለች በመሆኗ፣ የሀገር ውስጥ ትራንስፖርትና መሠረተ ልማት ዝርጋታ ታሪካዊ ፈተና ሆኖ መቆየቱ አይካድም። ወደ ቀይ ባህር ዳርቻ የሚወስደው መስመር ለበረሃማና ለንዳዳማ የአየር ጠባይ አጋልጦ ምቾት የሚነሳ ቢሆንም፣ የሰዎችንና የቁሳቁሶችን እንቅስቃሴ ጨርሶ የሚያግድ አይደለም። የባህር ዳርቻው ከኢትዮጵያ ከፍታማ አምባዎች የተገነጠለው ሊታለፉ በማይችሉ የተፈጥሮ ጋረዶች ሳቢያ ላለመሆኑ ማስረጃው ኢትዮጵያ በታሪኳ ወደቦቹን ለረጅም ዘመናት በስፋት ስትጠቀምበት የቆየችበት በመሆኑ ነው!
ኢትዮጵያ እስከ ባህር ወደቦች የመድረስ እድሏ ሁልጊዜም ቢሆን የፖለቲካና የሕግ ስምምነቶች ውጤት እንጂ የመሬት ተፈጥሮ ጉዳይ አልነበረም። ሀገሪቱ በታሪኳ ወደ ቀይ ባህር ወደቦች ስትገለገል ለመቆየቷ ብዙ ማሳያዎች አሉ። ከምሥራቅ ኢትዮጵያ እስከ ወደቦቹ የተዘረጉት የንግድ መስመሮች፣ በ1909 ዓ.ም. ከጂቡቲ እስከ አዲስ አበባ በተዘረጋው የኢትዮ-ፈረንሳይ ምድር ባቡር፣ ከ1945 ዓ.ም. የፌዴሬሽን ውህደት ስምምነት በኋላ በአሰብ እና ምጽዋ ወደቦች፣ ወዘተ. በግልጽ ይታያል። ሌላው ይቅርና በ1985 ዓ.ም. የኤርትራ መገንጠል ይፋ ከሆነ በኋላ እንኳ፣ እስከ 1990ው የድንበር ጦርነት ድረስ የኢትዮጵያ የገቢና ወጪ ንግድ በአሰብ በኩል ሲከናወን ቆይቷል። መሬቱና ተፈጥሮው አልተቀየረም፤ ሕጋዊና ፖለቲካዊ ሰነዱ እንጂ!
ኢትዮጵያ ኤርትራንም ሆነ የባህር በሮቿን ያጣችው የታላቁ ስምጥ ሸለቆ ተዋሳኝ ቴክቶኒክ ፕሌቶች ተንቀሳቅሰው ወይም የቅልጤ አለት ተራሮቹ ተንደው አይደለም። የባህር በሯን ያጣችው በፖለቲካዊ ሴራዎችና ሸውራራ ውሳኔዎች ምክንያት ነው—ፖለቲካ ደግሞ ከመሬት መንቀጥቀጥና ከአህጉራት መሰንጠቅ በላይ ፈጥኖ ድንበርን የመቀየር አቅም ያለው የሰው ሠራሽ ውሳኔ ነው። የታሪክ ሰንሰለቱ እጅግ ረጅም ነው፦ የኦቶማን እና የግብፅ በቀይ ባህር ዳርቻዎች ላይ የማስፋፋት ጫና፣ የጣሊያን ቅኝ ግዛት እና ኤርትራን እንደ ልዩ ግዛት መመሥረት፣ የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት የፌዴሬሽን ውሳኔ፣ በንጉሠ ነገሥት ኃይለ ሥላሴ ዘመን ፌዴሬሽኑ ፈርሶ ኤርትራ ሙሉ በሙሉ ከኢትዮጵያ ጋር መዋሃዷ፣ ሦስት አሥርታትን የፈጀው መራራ የመገንጠል ጦርነት፣ የ1985ቱ የመገንጠል ሕዝበ-ውሳኔ (ረፈረንደም)፣ እና በ1990ው የሁለቱ ሀገራት ግንኙነት ሻክሮ ወደ አሰቃቂ የጦርነት አውድማ መቀየሩን መጥቀስ ይቻላል።
ከላይ የቀረቡት ታሪካዊና ሕጋዊ ማስረጃዎች የሚያመላክቱት አንድ መሠረታዊ እውነታ አለ፦ ኢትዮጵያ የታሪክና የፖለቲካ ውሳኔዎች እንጂ የመሬት አቀማመጥና የጂኦግራፊ እስረኛ አይደለችም። በመሆኑም ዛሬ በሚዲያዎችና በፖለቲካው መድረክ በሰፊው የሚስተናገደው «የተፈጥሮ ወህኒ ቤት» ትርክት ሊፈተሽ፣ ሊታረምና ሊስተካከል የሚገባው እሳቤ ነው!
ዓለም አቀፍ ሕግ እና ተሞክሮው
በታሪካዊ አጋጣሚ እና በጂኦግራፊያዊ እጣ ፈንታ መካከል ያለው መሠረታዊ ልዩነት በሌሎች ሀገራት ተሞክሮም በግልጽ ይንጸባረቃል። ቦሊቪያ በ1880ዎቹ በፓሲፊክ ጦርነት ምክንያት የፓሲፊክ ውቅያኖስ የባህር ዳርቻዋን በጎረቤቷ በቺሊ ተነጠቀች። እንደ ኢትዮጵያ ሁሉ ቦሊቪያም ከባህር በር ውጪ የሆነችው በጦርነትና በስምምነቶች እንጂ፣ በከተሞቿና በባህሩ መካከል ተራራ በመብቀሉ ወይም መሬት በመጋረዱ አይደለም። ቦሊቪያ ዛሬም ድረስ «የባህር ቀን»ን በብሔራዊ ደረጃ ታከብራለች፤ ነገር ግን ጉዳዩን ወደ ዓለም አቀፍ የፍትህ ፍርድ ቤት (ICJ) በወሰደችበት ወቅት፣ ፍርድ ቤቱ በ2010 ዓ.ም. ባሳለፈው ውሳኔ ቺሊ የባህር ዳርቻዋን ለቦሊቪያ የመስጠት ወይም የመደራደር ሕጋዊ ግዴታ ለለባትም ሲል ወስኗል። የቦሊቪያ የኢኮኖሚ ህልውና ግን የቀጠለው ድንበር በመቀየር ሳይሆን፣ በቺሊ እና ፔሩ የባህር ዳርቻዎች ባሏት የመሸጋገሪያ ኮሪደሮችና የትራንዚት አገልግሎቶች ነው።
በተመሳሳይ ስዊዘርላንድ ተራራማና የባህር በር የሌላት የአውሮፓ ሀገር ናት። ምርቶቿን በራይን ወንዝ በኩል ወደ ሮተርዳም (ሆላንድ) ወደብ የምታጓጉዘው ከጎረቤቶቿ ጋር ባደረገቻቸው የትራንዚት ስምምነቶች ነው።
የጉዳዩ መቋጫ ግልጽ ነው፦ የባህር በር ማጣት የታሪክና የፖለቲካ ድንበሮች ውጤት በሆነበት ቦታ ሁሉ፣ የመፍትሔው ቁልፍ ዓለም አቀፍ ሕግ፣ የሰከነ ዲፕሎማሲ እና ሕዝብን ከሕዝብ የሚያስተሳስር የጋራ መሠረተ ልማት ዝርጋታ እንጂ የጎረቤት ሀገርን ሉዓላዊ ግዛት በኃይል የመቆጣጠር ፍላጎት ሊሆን አይችልም፤ የኃይል መንገድ ዘላቂነት ያለው ውጤት የማስገኘቱ ዕድል እጅግ የጠበበ ነው! እ.ኤ.አ. በ1982 የወጣው የዓለም አቀፍ የባህር ሕግ ኮንቬንሽን (UNCLOS) አንቀጽ 125፣ የባህር በር የሌላቸው ሀገራት በጎረቤቶቻቸው በኩል የትራንዚት መሸጋገሪያና የወደብ የመጠቀም መብትን በግልጽ ያረጋግጣል።
የተሳሳተ ግንዛቤ የሚያስከትለው አንድምታ
የፖለቲካና ታሪክ ኢፍትሃዊነት እንደ ጂኦግራፊያዊ እስረኝነት ዕጣ ፈንታ አድርጎ መተርጎም አደገኛ የሆነ የፖለቲካ ስህተት ሊያስከትል ይችላል። አንዲት ሀገር «በተፈጥሮ በተገነባ ወህኒ ቤት ውስጥ ነው የተቀመጥኩት» ብላ ካመነች፣ ሰላማዊ የዲፕሎማሲ መንገዶች በቂ እንዳልሆኑ ታስባለች፤ ኃይልን መጠቀም ደግሞ ብቸኛው የመውጫ በር መስሎ ይታያል።
መንግሥታት ቢቀያየሩም፣ የኢትዮጵያ ሕዝብ የባህር በር ፍላጎት ሁሌም ሕያው፣ ፍትሐዊና የማይቋረጥ ሀገራዊ ጥማት ነው። በፖለቲካዊ ሴራዎችና በስልታዊ ስህተቶች ከእጅ የወጣውን የወደብ ባለቤትነት መልሶ ለማግኘት የሚበጀው ዘላቂ መፍትሔ በሰላምና በሰከነ ዲፕሎማሲ መንገድ ብቻና ብቻ ነው!
ዛሬ ኤርትራን ወይም ወደቧን በኃይል እንዲጠቀለል የሚገፋፉ ድምፆች መደመጥ ጀምረዋል። የሕዝብ ብዛት ብልጫ ወይም ታሪካዊ ቅሬታ በቂ ምክንያት ይሆናል የሚል አደገኛ አስተሳሰብ እየተገነገነ ይገኛል። ሆኖም አብዛኛው የድንበር ወሰኖቿ በቅኝ ገዥዎች በተካለለች አፍሪካ ውስጥ፣ ይህ አመለካከት የአፍሪካ ሕብረትን መሠረታዊ መመሪያዎች አደጋ ላይ የሚጥል ከመሆኑም በላይ፣ በሂደት የኢትዮጵያንም የራስዋን ድንበሮች ሕጋዊነት ጥያቄ ውስጥ የሚከትት ነው፦ ይህ ደግሞ በራሷ ላይ የተወረወረ ገመድ ይሆንባታል።
ከኃይል አማራጭ ውጪ ያሉ መንገዶች ፍፁም ባይሆኑም፣ በተግባር ሊተገበሩ የሚችሉና ተጨባጭ ናቸው። ጅቡቲ የኢትዮጵያን አብዛኛውን የወጪና ገቢ ንግድ የምታስተናግድ ሲሆን፣ በበርበራ፣ በላሙ እና በፖርት ሱዳን በኩል ተጨማሪ አማራጮችን ማስፋፋት በአንድ ወደብ ላይ ያለውን ጥገኝነት ይቀንሳል። እርግጥ ነው፣ እያንዳንዳቸው አማራጮች የራሳቸው የሆነ ውስብስብ ፈተና አላቸው። አሁንም ቢሆን ዘላቂውና ጠንካራው አማራጭ ከኤርትራ ጋር የሚደረግ የሰከነና በሰጥቶ-መቀበል መርህ ላይ የተመሠረተ የንግድ ስምምነት ነው፦ ይህም የወደብ አጠቃቀም መብትን፣ የጋራ መሠረተ ልማቶችንና የንግድ ዋስትናዎችን ያካተተ ሆኖ፣ ሁለቱም ወገኖች እ.ኤ.አ. በ2000 በፈረሙት የአልጀርስ ስምምነት ማዕቀፍ ላይ ሊመሠረት ይችላል።
ወደብ እንደ ጊዜያዊ ወታደራዊ የዕዝ ጣቢያ ከቦታ ቦታ የሚዛወር ንብረት ሳይሆን፣ በአንድ ስፍራ ላይ ተቸክሎ ግዙፍ የመሠረተ ልማት ኢንቨስትመንትና የረጅም ጊዜ የደኅንነት ዋስትና የሚጠይቅ ስልታዊ ተቋም በመሆኑ፣ ሁሌም ቢሆን አስተማማኝ የሰላም ቅድመ-ሁኔታን ይሻል።
ማጠቃለያ
የኢትዮጵያ የኢኮኖሚና ጂኦፖለቲካዊ ስጋት እውነተኛና ምክንያታዊ ነው። በታሪክ አጋጣሚ የኢትዮ-ኤርትራ ድንበር መካለል ኢትዮጵያን የባህር መተንፈሻ በማሳጣት ያዳከመበት መንገድ የሚያስቆጭ እና የሚያስቆጣ ጉዳይ መሆኑ አይካድም። በጅቡቲ መስመር ላይ ብቻ ጥገኛ መሆን በሀገሪቱ ባለሀብቶች ላይ ከፍተኛ ወጪ ይጭናል፤ ለስትራቴጂካዊ ጥቃት ያጋልጣል፤ የትልቅ ሀገር ኢኮኖሚንም ያንቃል። ነገር ግን ይህንን ችግር መገንዘብ ማለት የችግሩን መንስኤ በተሳሳተ መንገድ መተርጎም አለበት ማለት አይደለም።
ሩሲያ በስተምዕራብ የተዘረጋውን ለጥ ያለ ሜዳማ መሬት በድርድር ልታጠፋው አትችልም፤ የአፍሪካ ሀገራትም የሚያዳፉና ቁልቁል የሚፈሱ ወንዞቻቸውን በውይይት ማሰከን አይቻላቸውም። ኢትዮጵያ ግን ተደራድራ፣ ገንብታ እና ነግዳ አስተማማኝ እንዲሁም ዘመናዊ የባህር በር አማራጮችን መፍጠር፣ ኤርትራና ህዝቧንም ከጎኗ ማሰለፍ ትችላለች።
ባጭሩ፦ ኢትዮጵያ በተፈጥሮ ወህኒ ቤት ውስጥ አልተዘጋችም። የእስር ቤቱ ግንብ በሰው ልጅ የፖለቲካ ታሪክ ጡቦች የተገነባ ነው፤ የወህኒ ቤቱ በርም በሰው ልጅ ጥበበኛ ዲፕሎማሲ ሊከፈት ይችላል። የቲም ማርሻል «የጂኦግራፊ ወሳኝነት» መላምትም ቢሆን ለፍላጎታችንና ለዘላቂ ሰላማችን የሚያንደረድረን ኮምፓስ ሊሆን አይገባም።
እንደ መውጫ
ከላይ እንደተጠቀሰው፣ «የጂኦግራፊ እስረኛ ነን» የሚለው ትርክት ሁለጊዜም ችግሮችን በኃይል ለመፍታት መሞከርን ይጋብዛል። ወታደራዊ አቅምና የበላይነትን የጨበጡ የሀገርም ሆነ የታጣቂ ቡድን መሪዎች፣ ፍላጎታቸውን ከሰላማዊ ድርድር ይልቅ በጦርነት ለማስፈጸም የሚገፋፉት የዚሁ አስተሳሰብ ውጤት ነው። ወታደራዊ ጥንካሬ ልክ እንደ ዕፅ ሱስ ነው—ኃይል እየጨመረ በሄደ ቁጥር የተጀመረው ግጭት ይበልጥ ተፋፍሞ ይቀጥላል። ነገር ግን እውነተኛና ዘላቂ ሰላም የሚረጋገጠው፣ የጦርነት አማራጮች አልቀው በግዳጅ በሚደረግ ውሳኔ ሳይሆን፤ የማሸነፍ ሙሉ አቅም በእጅ ላይ እያለ በራስ አነሣሽነት ለድርድር በሩን ሲከፍቱ ብቻ ነው።
በጠመንጃ አፈሙዝ መሬትን፣ የባሕር ወደብን ወይም ሥልጣንን መቆጣጠር ይቻላል፤ ነገር ግን ይህ አካሄድ ዘላቂ ሰላምና ደኅንነትን አያረጋግጥም። የብልህ መሪዎች የስትራቴጂ ጥበብ በጦር ሜዳ ያገኙትን ጊዜያዊ የበላይነት በፍጥነት ወደ ዘላቂ የፖለቲካ ስምምነት መለወጥ መቻል ነው። ለሰላም ቅድሚያ መስጠትን እንደ እጅ መስጠት የሚቆጥሩ ወገኖች ቢኖሩም፣ ጦርነትን ማራቅ ግን የታላቅ መሪነት መገለጫ ነው። ድርድር የጥይት መጋዘን ከተሟጠጠ፣ ኢኮኖሚው ከተንኮታኮተ እና ማኅበራዊ ቀውሱ ከፈነዳ በኋላ የሚፈለግ የሽንፈት መውጫ ቀዳዳ መሆን የለበትም።
ለምሳሌ፣ የደርግ መንግሥት በጥንካሬው ማዕበል ወቅት በርካታ ወርቃማ የሰላም ዕድሎችን አክስሟል፤ ለሰላም እጁን የዘረጋውም እጅግ ዘግይቶ፣ በሳሕልና በትግራይ ተራሮች ያልተጠበቁ ሽንፈቶችን አስተናግዶ፣ አቅምና ወኔው ፍጹም ከደቀቀ በኋላ ነበር። የወታደራዊ ጉልበት ትክክለኛ ብስለት የሚለካው፣ ያ ጉልበት ለሰላም ማስገኛ ትልቅ ዋጋ (Leverage) ሆኖ ሲያገለግል ነው። ቅዱስ መጽሐፉ «በጉብዝናህ ወራት ፈጣሪህን አስብ» እንደሚለው ሁሉ—ለሰላማዊ የአፍሪካ ቀንድ መፍትሔም የተሻለውና ወርቃማው ጊዜ በጥንካሬ ወራት ነው!
ዳንኤል ካሳሁን (Ph.D.)
በቴክሳስ፣ አሜሪካ የጂኦግራፊ ተባባሪ ፕሮፌሰር ናቸው። በኢትዮጵያ እና በአፍሪካ ቀንድ በሚታዩ ማኅበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊ እና ፖለቲካዊ ፈተናዎች ጂኦግራፊያዊ ገጽታዎች ላይ የጂኦስፓሻል (Geospatial) ምርምሮችን የሚያካሂዱ ሲሆን፤ ወቅታዊ መጣጥፎችንም ያዘጋጃሉ። በኢሜይል አድራሻቸው daniel.kassahun@gmail.com ማግኘት ይቻላል።