October 11, 2026

አክሎግ ቢራራ (ዶር)

ለኢትዮጵያ ግዛታዊ አንድነት፤ ሉዐላዊነትና ለመላው ሕዝቧ ደህንነት የምንቆረቆር ሁሉ መጠየቅ ያለብን መሰረታዊ ጥያቄ አምባገነኑና ጠባብ ብሄርተኛው የኦህዴድ ብልጽግና መንግሥት ኢትዮጵያን ሊታደጋት ይችላል ወይንስ ከድጢ ወደ ማጡ እያሸጋገራት ነው? የሚለውን ደፍረን መጠየቅና መፍትሄዎችን ማቅረብ ነው::

የአይን እማኞች፤ ቢዲዎወች፤ አንድ አንድ የውጭ ታዛቢዎች እንደሚሉት ዐብይ አህመድ አሊ ሥልጣን ከያዘበት ጊዜ ጀምሮ እስካሁን ድረስ የብልጽግና አገዛዝ የሚከተለው የውስጥ ፖሊሲ ፍጹም የሆነ የአንድ ዘውግ ልሂቃን የበላይነትን መርህ ነው። ከአዲስ አበባ ውጭ ሰው ከቤቱ ወጥቶ የመመለስ እድሉ ከጠበበ ዓመታት አልፈዋል። ህገ ወጥነት ከበከላቸው አገሮች መካከል ኢትዮጵያ ከፍተኛውን ደረጃ ይዛለች። የኑሮ ውድነት አብዛኛውን ሕዝብ ጎድቶታል፤ ባለሞያዎችን ጨምሮ።

ሕዝብን በብሄሩ እየለዩ ከቀየው ማፈናቀል የተለመደ ሆኗል።

እውነቱን ለይተን የችግሩ መንሰኤ ማንና ምን እንደሆነ ለማቅረብ ከደፈርን በብአዴን አንጋሾች (King makers) ድጋፍ ሥልጣኑን ሙሉ በሙሉ ያጠቃለለውና የአንድ ብሄር የበላይነቱን የያዘው የኦሮሙማን አጀንዳ በመተግበር ላይ ያለው የዐብይ አህምደ አሊ መንግሥት መሆኑን ልንክድ አንችልም። ብልጭልጭ ልማት –መንገድ፤ መብራት፤ ቤተ መንግሥት ወዘተ መኖሩ እንዳለ ሆኖ፤ አብዛኛው የኢትዮጵያ ሕዝብ የሚኖረው ከእጅ ወደ አፍ ሆኗል።

ከሁሉም በላይ አሳሳቢ የሚሆነው ችግር የሚፈጥረውንና ጦርነትን በሌላ ጦርነት መተካት ልምዱ ያደረገውን መንግሥት የሚተቹት አህጉራዊና ዓለም አቀፍ ተቋማት ድምጽ አለማሰማታቸው ነው።

ልንክደው የማንችለው ሃቅ

ይህ ስርዓት እስከ ቀጠለ ድረስ እንኳን የኢትዮጵያ ሕዝብ መላው የአፍሪካ ቀንድ ሰላምና እርጋታ ሊኖረው አይችልም። ይህ ስርዓት ደም ማፍሰስን የተለመደ አድርጎታል (It has made bloodletting a core part of state and government policy).

ይህ ሁኔታ ከቀጠለ ከሩዋንዳ የባሰ እልቂት እንደሚከሰት እሰጋለሁ።

እኔ እስከማውቀው ድረስ የአማራ ፋኖ ብሄራዊ እንቅስቃሴ ግብ የአማራውን ሕዝብ ከእልቂት መከላከል ነው።

በተመሳሳይ በቅርቡ የተመሰረተውና በአሁኑ ወቅት የጦርነቱን መልክአ ምድር አገር አቀፍ እና ቀጠናዊ መልክ የሰጠው የሰባቱ ታጋይ ኃይሎች ህብረትም መሰረት ያደረገው የህልውናውን መርህ ነው። የሁሉም ህልውና አደጋ እንደተደቀነበት ለመካድ አይቻልም።

ትብብር ለህልውና የሚለው መርህ የሚያሳየው ሰእል የሚነግረን አስኳል ጉዳይ የብልጽግና መንግሥት ማንንም ተቃዋሚ የማይምር መሆኑን ነው። የጭካኔው እና የውድመቱ መጠኑ ቢለያይም አማራው፤ አፋሩ፤ ትግራዩ፤ አኟኩ፤ ጉራጌው፤ ወላይታው፤ ኦሮሞው፤ ክርስትያኑ፤ ሙስለሙ ወዘተ ኢላማ ሆኗል። እየተሰቃየ ነው።

እንደ አማራው ግን በሁሉም ዘርፍ እንዲመክን የተፈረደበት ክፍል የለም::

ጨካኙና አረመኔው መንግሥት ንጹሃኑን ጨምሮ የሚጨፈጭፈው በድሮን እና በአየር ኃይል ነው። መስዋእት የሚመክፈለው ሕዝቡ ነው። ለብልጽፍናው አገዛዝ ድሮንና ሌላ ከባድ የጦር መሳሪያ የሚለግሱት ሁሉ የችግሩ አካል ሆነዋል፤ በተለይ የኤምሬትስ መንግሥት።

ይህ ሲሆን በቀጥታም ሆነ በድብቅ የውጭ ኃይሎች ተሳታፊ መሆናቸው አይቀርም። የኢትዮጵያን የውጭ ጠላቶች ያበረታታው ዐብይ አህመድ እንጅ የአማራ ፋኖ አይደለም።

ጦርነቱ ተስፋፍቷል

የብልጽግና መንግሥት ራሱ የቀሰቀስውን ጦርነት ቀጠናዊ አድርጎታል። ለምሳሌ ከኤርትራና ከሱዳን ጋር።

ባለፉት ስምንት ዓመታት፤ በተለይ የብልጽግናው መንግሥት በአማራው ሕዝብ ላይ የሚካሄደውን እልቂት ችላ ካሉት በኋላ የተባበሩት መንግሥታት ዋና ጸሃፊና የአፍርካ አንድነት ድርጅት ዛሬ ቀጠናው አሳሳቢ ደረጃ ላይ መድረሱን አምነዋል። ይህ እንዳለ ሆኖ በቂ አይደለም::

በ October 9, 2026 · Associated Press እንደ ዘገበው የተባበሩት መንግሥታት ዋና ጸሃፊ ጥሪ አቅርበዋል።

UN Secretary-General calls for immediate ceasefire.

ጦርነቱ ባስቸኳይ ይቁም የሚለውን ጥሪ እቀበላለሁ።

“In a statement dated October 9 and published October 10, UN Secretary-General António Guterres expressed serious concern about renewed fighting across Amhara, Afar and Tigray.

He called for an immediate cessation of hostilities, renewed dialogue under the Pretoria Agreement and restraint by neighboring governments. He also offered UN assistance in facilitating de-escalation. United Nations Ethiopia.

ፋይዳው ምንድን ነው?

“The UN intervention reflects growing international concern that Ethiopia’s internal conflict could develop into a wider regional war involving Eritrea.”

የተባበሩት መንግሥታት ጦርነት እንዲቆም ማሳሰቡ አግባብ አለው። ሆኖም፤ ድርጅቱ ለጦርነቱ ምክንያት የሆንትን አስኳል ጉዳዮች (Root causes) አላነሳቸውም፤ በይፋ ሊያነሳቸውም አይችልም። ውስጥ ለውስጥ ግን ለማንሳት የሚከለከው ነገር የለም። ጉተሬዝ ወደ ኢትዮጵያ ሊሄዱ ይችላሉ።

ዋናው ክስተት አዲሱ ትብብር ጦርነቱን አስፋፍቶታል።

ይህ እንዳለ ሆኖ የምእራብ ሜድያዎችን፤ አገሮችንና መንግሥታትን ያሳሰባቸው መንግሥት መር የሆነው እልቂትና ውድመት ሳይሆን በአፍሪካ ቀንድና በቀይ ባህር የተከሰተው አለመረጋጋት ነው።

የወደፊቱን የኢትዮጵያን እጣ ፋንታ የሚወስነው ግን የመላው ኢትዮጵያዊያን አንድነትና እምቢተኛነት ነው።

ትብብሩ መመለስ ያለበት መሰረታዊ ጥያቄ ትግሉን ቢያሸንፍ ምን አይነት የመንግሥት ስርዓት እንዲተካው ይመኛል? የሚለው ነው። 1991 እንዲደገም ፍላጎት ከሌላቸው ምሁራን መካከል አንዱ ነኝ። ፍኖተ ካርታው ግልጽ እንዲሆን አሳስባለሁ። የትብብሩ ድህረ ብልጽግና የፖለቲካ ዓላማ ከዘውግ ፌደራሊዝም የተሻለ መሆን ይኖርበታል።

በሜድያ በኩል የሚታየውን ክፍተቱንና መፍትሄዎቹን ላቅርብ።

አደጋዎች፣ ለኢትዮጵያና ለቀጣናው የሚኖሩ ተፅዕኖዎች፣ እና የሚዲያ መፍትሔዎች

ዋና ማስታወሻ፦ ይህ ማብራሪያ “ምዕራባዊ ሚዲያ ሆን ብሎ አማራን ይዘነጋል” የሚል ያልተረጋገጠ ክስ አያቀርብም። ይልቁንም በአማራ ግጭት ላይ ያለው ዓለም አቀፍ ሽፋን ብዙ ጊዜ ውስን፣ ተቋርጦ-ተቋርጦ እና በመረጃ መድረሻ እጥረት የተገደበ መሆኑን የሚያሳዩ ማስረጃዎችን ይመለከታል። በኔ ጥናትና ግምገማ፤ በአማራው ላይ በሚካሄደው እልቂትና ውድመት ላይ የም እራብ ሜድያዎችና መንግሥታት ጠንካራና አስተማማኝ መረጃዎችን ሲያቀርቡ አይታዩም። ይህ ለምን ይሆን? የሚለውን መሰረታዊ ጥያቄ ማቅረብ ያለብን እኛው ነን። የሚጎዳው የራሳችን ሕዝብ ስለህነ።

ለማሳሰብ የምፈልገው ግን የምእራብ አገሮች የሁኔታውን ቀጠናዊ ሁከት በሚገባ ካልተገነዘቡት ለራሳቸውም ዘላቂ ጥቅም የማያዋጣቸው መሆኑን ነው።

ለቀጠናው አለመረጋጋት ዋናው ተጠያቂ የኦህዴድ ብልጽግና መነግሥት ተስፋፊነትና ጠባብ ብሄርተኛነት መሆኑን አሰምርበታለሁ።

አጭር ማጠቃለያ።

የኦህዴድ ብልጽግና መንግሥት ዋና አላማ አማራውን ማምከን ነው።

በአማራ ክልል ከ 2023 ጀምሮ በፌዴራል ኃይሎችና በፋኖ መካከል የቀጠለው ግጭት ሲቪሎችን ከባድ ዋጋ እንዲከፍሉ አድርጓል። OHCHR በ2023 በአማራ 740 የሲቪል ሞቶችን መዝግቦ አብዛኛዎቹን ከመንግሥት ደህንነት ኃይሎች ጋር አያይዟል።

Human Rights Watch እና Amnesty International በመራዊ፣ ባሕር ዳር እና ሌሎች ቦታዎች የተፈጸሙ ከሕግ ውጭ ግድያዎች፣ የድሮን ጥቃቶች፣ በሕክምና ተቋማት ላይ ጥቃቶች እና የጅምላ እስራቶችን መዝግበዋል።

በተመሳሳይ ጊዜ HRW የፋኖ ኃይሎችም ሲቪሎችን መግደል፣ ማሰርና የሲቪል ንብረት ማጥቃት እንደፈጸሙ ዘግቧል። [1-5] በአማራ ፋኖ ስም ራሳቸውን ፋኖ ብለው የሚጠሩ ኃይሎች መኖራቸውም ለመጠቆ እፈልጋለሁ። የዐብይ መንግሥት ብዙ ሚሊየን ብር ፈሰስ እያደረገ አማራውን ከአማራው ጋር እንዲገዳደል ማድረጉን የውስጥ ታዛቢዎች በተደጋጋሚ ተናግረዋል።

የዚህን ጉዳይ ዋና የሚዲያ ችግር ማስረጃ አለመኖር አይደለም፤ ማስረጃ በተከታታይ፣ በገለልተኛ እና ዓለም አቀፍ ደረጃ ለማድረግ ያለው መዋቅራዊ እንቅፋት እና ቸልተኛነት ጭምር ነው። Amnesty የኢንተርኔት መዘጋት፣ ከፊል የመገናኛ መቋረጥ፣ የአስቸኳይ ጊዜ ገደቦችና የበቀል ፍርሃት የሰብዓዊ መብት ጥሰቶች በዝግታ እንዲወጡ እንዳደረጉት ገልጿል፤ CPJ ደግሞ ጋዜጠኞች መታሰራቸውን፣ መሰደዳቸውንና ዓለም አቀፍ ጋዜጠኞች ከአገር መባረራቸውን መዝግቧል። [6-8]

ይህንን የሚያደርገው የአማራ ፋኖ፤ ወይንም ሌላ ተቃዋሚ ኃይል አይደለም። የብልጽግና መንግሥት ነው።

1. ምን በግልጽ ተመዝግቧል?

OHCHR: በ2023 በአማራ 740 የሲቪል ሞቶች ተመዝግበዋል፤ ሪፖርቱ አብዛኛዎቹን ከመንግሥት ደህንነት ኃይሎች ጋር ያያይዛል። [1]
Human Rights Watch: ጥር 29 ፣ 2024 በመራዊ የኢትዮጵያ ጦር ብዙ ሲቪሎችን በአጭር ሂደት እንደገደለ እና ድርጊቶቹ የጦር ወንጀል ሊሆኑ እንደሚችሉ ዘግቧል። [2]
HRW: በአማራ ሕክምና ሠራተኞች፣ ታካሚዎች፣ አምቡላንሶች እና ጤና ተቋማት ላይ የተስፋፋ ጥቃት መኖሩን መዝግቧል። [3]
Amnesty International: በባሕር ዳር በ2023 የተፈጸሙ ከሕግ ውጭ ግድያዎችን እና በ2024 በአማራ በሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎች ያለ በቂ ሕጋዊ ሂደት መታሰራቸውን ዘግቧል። [4][5]
Reuters/EHRC: ግጭቱ በ2025 ውስጥም ሲቪል ሞትንና መፈናቀልን መቀጠሉን ዘግቧል፤ ከ2 ሚሊዮን በላይ የአማራ ነዋሪዎች የምግብ እርዳታ እንደሚፈልጉ ጠቅሷል። [9]
HRW 2026: በ2025 ውስጥ ግጭቱና ከባድ ጥሰቶች እንደቀጠሉ፣ የድሮን ጥቃቶችም ሲቪሎችን እንደጎዱ ዘግቧል። [10] የታማኝነት መርህ፦

በአማራ ሲቪሎች ላይ የተፈጸሙ ጥሰቶችን በጽኑ መዘገብ ከፋኖ ወይም ከሌሎች ታጣቂ ኃይሎች የተፈጸሙ ጥሰቶችን መደበቅ አይጠይቅም። የሁሉንም ወገን ጥሰት በተመሳሳይ መስፈርት መዘገብ የሚዲያን ታማኝነት ያጠናክራል።

በኔ ጥናትና ግምገማ፤ የአማራ ፋኖ በራሱ ህዝብ ላይ ጭፍጨፋ ያካሄደበት መረጃ የለም። የፈጠራ ወሬ መሆኑን አውቃለሁ።

በቅርቡ በአክሱም፤ ትግራይ በፋብሪካ ላይ የዐብይ የጦር ኃይል በድሮን ያካሄደውን ውድመት እንደ ምሳሌ ብንወስደው መንግሥት የሚገድለው ሕዝቡን ብቻ አይደለም። መሰረተ ልማቱንም በድሮን ያውድመዋል። በአማራው ክልል ባለፉት ሦስት ዓመታት አብዛኛው መሰረተልማት ወድሟል;: ከአምት ሚሊየን በላይ የሚገመት የአማራ ወጣት ከትምህርት ገበታ ውጭ ነው።

2. ዓለም አቀፍ ሽፋን ለምን ውስን ይሆናል?

የመገናኛ መቋረጥ፦ ኢንተርኔትየስልክመዘጋት የዓይን ምስክሮችን፣ ሆስፒታሎችን እና የአካባቢ ጋዜጠኞችን በፍጥነት ለማግኘት ያስቸግራል። Amnesty ይህን እንደ ዋና ምክንያት ጠቅሷል። [4][6]
የጋዜጠኞች ደህንነት፦ CPJ በአማራ ግጭት ላይ የሚዘግቡ ጋዜጠኞች መታሰር፣ መፈራራትና መሰደድ እንደገጠማቸው ዘግቧል። [7][8]
የመድረሻ ገደብ፦ የውጭ ጋዜጠኞችና የመብት ተቋማት ወደ ግጭት ቦታ በቀጥታ መግባት ካልቻሉ፣ ማረጋገጫ ይዘገያል።
የማረጋገጫ ከባድነት፦ በጦርነት ወቅት ወገኖች የተለያዩ የሟቾች ቁጥሮችንና የተጠያቂነት ክሶችን ያቀርባሉ። ይህ ለዓለም አቀፍ ኤዲተሮች ተጨማሪ ማረጋገጫ ጊዜ ይጠይቃል።
“የክስተት ዜና” ከ“ዘላቂ ጥሰት” በላይ መታየት፦ አየር ማረፊያ መያዝ፣ ከተማ መቀያየር ወይም አዲስ ጥምረት በፍጥነት ዓለም አቀፍ ዜና ሲሆን፣ ተከታታይ እስራት፣ የጤና ስርዓት መፍረስ ወይም የገጠር ሲቪል ጥቃት በቀላሉ ከዜና አጀንዳ ሊወጣ ይችላል።

ተጨማሪው ክስተት የምእራብ ሚድያዎችና መንግሥታት የችግሩን ክብደትና ስፋት ከራስቸው ጥቅም አንጻር ብቻ ማየየታቸው ነው። The tendency of assessing the problem solely from a national security persetive dismissing atrocities inflicted on the civilian population by the government of Ethiopia. ይህ ሁነታ በምእራብ አገሮች ላይ ያለውን የህዝብ አመኔታ ጎድቶታል::

3. የውስን ሽፋን አደጋዎች

ያለተጠያቂነት ጥሰት እንዲቀጥል ሊያበረታታ ይችላል።

የሕዝብ እይታና ዓለም አቀፍ ጫና ዝቅ ሲል ለምርመራና ለፍትሕ የሚኖረው ግፊት ይቀንሳል።

የውጭ ፖሊሲና የሰብዓዊ እርዳታ ውሳኔዎች በያልተሟላ መረጃ ሊመሩ ይችላሉ።
በአማራ ማኅበረሰብ ውስጥ “ተረስተናል” የሚል ስሜት ሊጠናከር ችሏል፤ ይህም ፖለቲካዊ መራራነትንና የጦርነት የማስተባበር ታሪኮችን ሊያበረታታ ይችላል።

ትብብር ለህልውና የተባለው አገር አቀፍ እምቢተኛነት አግባብ አለው ወደሚለው ግምገማ የሚወስደንም ይህ የዓለም ህብረተሰብ ቸልተኛነት ጭምር ነው።

የመረጃ ባዶ ቦታ ለወሬ፣ ለተጋነነ ቁጥር እና ለዘር ጥላቻ የተመሠረተ ፕሮፓጋንዳ ምቹ ሁኔታ ይፈጥራል።
የግጭት መንስኤን ቀላል የ“መንግሥት ከአማፂ” ታሪክ ብቻ እንዲሆን ያደርጋል፤ የሲቪል ደህንነት፣ የክልል ፍርሃቶች፣ የመሬት ጥያቄዎችና የተቋማዊ ቀውስ ከእይታ ሊጠፉ ይችላሉ።

የአማጺያን ደጀኑ ሕዝቡ ነው፤ የኦህዴድ ብልጽግና ደጀን የተወሰኑ የአገር ውስጥ ባለ ኃብቶች፤ ጀኔራሎችና እንደ ኤምሬትስ ያሉ ጸረ ኢትዮጵጵያና ፓን ኢትዮጵያዊነት፤ ጸረ አማራ ኃይሎች ናቸው::

4. ለኢትዮጵያና ለቀጣናው ተፅዕኖ

የሰላም ሂደቶች ታማኝነት፦ አንድ ትልቅ የሕዝብ ቡድን ጉዳቱ አይታይም ብሎ ካመነ፣ ብሔራዊ ውይይትና የሽግግር ፍትሕ ሂደቶች ተቀባይነት ሊያጡ ይችላሉ።
የጦር ምልመላና የግጭት ዘላቂነት፦ ያልተመለሰ የጥቃት ትውስታ በታጣቂ ቡድኖች ለምልመላና ለመንቀሳቀስ ሊጠቀም ይችላል።
የክልል መስፋፋት፦ የአማራ ግጭት ከትግራይ፣ ከአፋር፣ ከሱዳንና ከኤርትራ የደህንነት ጉዳዮች ጋር ሲገናኝ የኢትዮጵያ ውስጣዊ ቀውስ የቀንድ አፍሪካ ቀውስ ሊሆን ይችላል። ለዚህ ክስተት ዋናው ተጠያቂ የአማራ ፋኖ ሳይሆን የዐብይ መንግሥት ነው። ኢትዮጵያን ለሙሉ ከበባ የዳረጋት ይህ መንግሥት ነው።
ስደትና የሰብዓዊ እርዳታ ጫና፦ የረዥም ጊዜ ግጭት በአገር ውስጥ መፈናቀልን፣ ድንበር ተሻጋሪ ስደትንና የእርዳታ ፍላጎትን ያሳድጋል።

5. ምን መደረግ አለበት? – ለሚዲያ እና ለተቋማት የሚተገበሩ መፍትሔዎች

ለዓለም አቀፍ ሚዲያ

የአማራ ግጭትን “በታላቅ ወታደራዊ ክስተት ጊዜ ብቻ” ሳይሆን በየጊዜው የሚከታተል ቋሚ ኤዲቶሪያል ትኩረት ማድረግ።
በአማራ ክልል የሚሰሩ ገለልተኛ የአካባቢ ጋዜጠኞችን በደህንነት ስልጠና፣ ኢንሹራንስ፣ የሕግ ድጋፍና ፍትሃዊ ክፍያ መደገፍ።
አንድ ክስ በአንድ ወገን ምንጭ ላይ ብቻ እንዳይመሠረት ሶስት ዓይነት ማረጋገጫ መፈለግ፦ የዓይን ምስክር/ቤተሰብ፣ ሕክምና ወይም የአካባቢ መዝገብ፣ እና ምስል/ሳተላይት/ጂኦሎኬሽን።
የተገደሉትን ሰዎች የዘር ማንነት ሲጠቅሱ ማስረጃ ማቅረብ፤ በተመሳሳይ ጊዜ ታጣቂ ቡድንን ከሙሉ ሕዝብ ለይቶ መዘገብ።
የቁጥር ልዩነት ካለ “X አረጋግጧል፣ Y ከፍ ያለ ቁጥር ይናገራል፣ እስካሁን ገለልተኛ ማረጋገጫ የለም” በሚል ግልጽ መለያየት።
የጥሰት ዘገባን ከወታደራዊ ካርታ ጋር ብቻ ሳይሆን ከጤና፣ ትምህርት፣ መፈናቀል፣ ግብርና እና ምግብ ደህንነት ጋር ማገናኘት።ሕዝብ በረሃብ እንዲሞት ከተደረገ ወንጀል መሆኑን ማሳየት።

ለAU/UN እና የውጭ አጋሮች

ጋዜጠኞች፣ የመብት ተመራማሪዎችና የሰብዓዊ እርዳታ ተቋማት ወደ ግጭት ቦታዎች በደህንነት እንዲደርሱ ነፃ መድረሻ ማስቻል።
የኢንተርኔትና የስልክ መቋረጥን እንደ መደበኛ የጦር መሣሪያ አለመጠቀም፤ የሲቪል መረጃ መድረሻን መጠበቅ።
የሲቪል ጥቃቶችን የሚመረምር ገለልተኛ እና ውጤቱን የሚያሳትም መዋቅር ማጠናከር፤ ማስረጃ ለወደፊት ፍትሕ በሚጠቅም መልኩ ማስቀመጥ።
የጋዜጠኞችን እስራትና ማስፈራራት ለማቆም ግልጽ የሕግ ጥበቃ ማድረግ።

6. ኤዲተሮች ፈጣን የማረጋገጫ ዝርዝር

ጥያቄ	ኤዲቶሪያል ምላሽ

የሟቾች ቁጥር የተረጋገጠ ነው?	“የተረጋገጠ” እና “የተጠቀሰ” ቁጥርን እንለይ።
ተጠያቂው ማን ነው?	የምስክር፣ የምስል እና የተቋም ማስረጃን እናጣምር።
ሲቪልና ተዋጊ ተለይተዋል?	ያልተረጋገጠን ሁኔታ በግልጽ እንጻፍ።
ሁሉም ወገኖች ተጠይቀዋል?	መልስ ካልሰጡ ይህን በዘገባው ውስጥ እንግለጽ።
የዘር ማንነት ግድያውን አብራርቷል?	ማንነትን እንደ ምክንያት ከመግለጽ በፊት ማስረጃ እንጠይቅ።
የዜናው ርዕስ ሰላማዊ ሕዝብን ከታጣቂ ቡድን ያለያል?	“አማራ” እና “ፋኖ” ፣ “ትግራይ” እና “TPLF/TDF” የሚሉትን አንቀላቅል።

መደምደሚያ፤

የአማራ ሲቪሎች ላይ የተመዘገቡ ጥሰቶችን በተከታታይ አለመዘገብ የአንድ ማኅበረሰብ ችግር ብቻ አይደለም።

የኢትዮጵያን ፍትሕ፣ የሰላም ሂደት፣ የሕዝብ መተማመን እና አፍሪካን ቀንድ ደህንነት የሚመለከት ነው።

መፍትሔው ያልተረጋገጠ ክስን ማባዛት ሳይሆን፣ ተደጋጋሚ ምርመራ፣ ነፃ መድረሻ፣ የጋዜጠኞች ጥበቃ፣ የተሻለ ማረጋገጫ እና ሁሉንም ሲቪሎች በእኩል የሚመለከት የጋዜጠኝነት መስፈርት ነው።

የህልውናው ትግል አማራውንም፤ ትግራዩንም፤ አፋሩንም፤ ሶማሌውንም፤ ሶማሌውንም፤ ደቡቡንም፣’ አኟኩንም፤ ኦርሞውንም፤ ክርስቲያያኑንም፤ ሙስልሙንም፤ ኃብታሙንም፤ ድሃውንም ወዘተ ያካትታል:: የዓብይ መንግሥት ማንንም አይምርም።

በመጨረሻ፤ ትብብር ለህልውና በዘላቂነት ስር ነቀል ለውጥ ማካሄደ አለበት። ፎኖተ ካርታው ከብልጽግና ማግሥስት ምን አይነት የመንግሥት ስርዓት እንደሚመስርት አስቀድሞ ቻርተሩን ይፋ የማድረግ ግዴታ አለበት። አብዛኛው የኢትዮጵያ ሕዝብ 1991 እንዲደገም አይፈልግም።

የአማራው ሕዝብ በተለይ ከፍተኛ ምስዋእት ከከፈለ በኋላ ባዲሲቷ ኢትዮጵያ ተገቢውን የፖለቲካና የኢኮኖሚ ሚና የሚጫውተበት እድል መኖር አለበት።

ምንጮች

[1] UN OHCHR, Update on the Human Rights Situation in Ethiopia in 2023 (June 2024). https://www.ohchr.org/sites/default/files/2024-06/OHCHR-Update-HR-situation-in-Ethiopia-in-2023.pdf

[2] Human Rights Watch, “Ethiopia: Military Executes Dozens in Amhara Region” (4 Apr 2024). https://www.hrw.org/news/2024/04/04/ethiopia-military-executes-dozens-amhara-region

[3] Human Rights Watch, “If the Soldier Dies, It’s on You”: Attacks on Medical Care in Ethiopia’s Amhara Conflict (3 Jul 2024). https://www.hrw.org/report/2024/07/03/if-soldier-dies-its-you/attacks-medical-care-ethiopias-amhara-conflict

[4] Amnesty International, “End extrajudicial executions in Amhara region” (26 Feb 2024). https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/02/ethiopia-end-extrajudicial-executions-in-amhara-region-bring-perpetrators-to-justice/

[5] Amnesty International, “End the month-long arbitrary detention of thousands in Amhara Region” (6 Nov 2024). https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/11/ethiopia-end-the-month-long-arbitrary-detention-of-thousands-in-amhara-region/

[6] Amnesty International, “Authorities must stop using state of emergency law to silence peaceful dissent” (2024). https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/02/ethiopia-authorities-must-stop-using-state-of-emergency-law-to-silence-peaceful-dissent/

[7] Committee to Protect Journalists, “Fleeing prolonged media crackdown, Ethiopian journalists struggle in exile” (18 Jun 2024). https://cpj.org/2024/06/fleeing-prolonged-media-crackdown-ethiopian-journalists-struggle-in-exile/

[8] Committee to Protect Journalists, “Ethiopian state media journalist detained at unknown location” (4 Oct 2024). https://cpj.org/2024/10/ethiopian-state-media-journalist-detained-at-unknown-location/

[9] Reuters, “Scores of Ethiopians die in long-running Amhara conflict, rights body says” (24 Jan 2025). https://www.reuters.com/world/africa/scores-ethiopians-die-long-running-amhara-conflict-rights-body-says-2025-01-24/

[10] Human Rights Watch, World Report 2026: Ethiopia. https://www.hrw.org/world-report/2026/country-chapters/ethiopia